TuPhung.Com - Trang thông tin Dạy học và Phát triển nhà trường

https://www.tuphung.com

Những thay đổi lớn của ngành giáo dục có hiệu lực từ 01.01.2026

Từ ngày 1/1/2026, ngành giáo dục chính thức bước vào một kỷ nguyên mới với sự đồng loạt có hiệu lực của 4 luật then chốt (Luật Nhà giáo 2025, Luật sửa đổi bổ sung Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học, Luật Giáo dục nghề nghiệp), hứa hẹn tạo ra những đột phá về thể chế, đãi ngộ và chất lượng đào tạo.
Tháng 1 năm 2026 đánh dấu một cột mốc lịch sử đối với giáo dục Việt Nam. Lần đầu tiên, Luật Nhà giáo cùng với các luật sửa đổi về Giáo dục, Giáo dục Đại học và Giáo dục Nghề nghiệp chính thức có hiệu lực, cùng với hai Nghị quyết quan trọng của Quốc hội. Những thay đổi này không đơn thuần là điều chỉnh chính sách mà là một cuộc tái thiết hệ thống có tác động sâu rộng đến mọi giáo viên, cán bộ quản lý và hoạt động của các nhà trường.
2026 01 02 Chinh sach giao duc moi 1 web
1. Tổng quan bối cảnh và ý nghĩa của đợt cải cách
Sau năm 2025 - được ghi nhận là năm "đột phá về thể chế" với 99 văn bản quy phạm pháp luật được ban hành - ngành giáo dục bước vào năm 2026 với một khung pháp lý hoàn toàn mới . Đợt cải cách này được kỳ vọng sẽ giải quyết những điểm nghẽn lâu năm, chuẩn hóa hệ thống và tạo động lực mạnh mẽ cho đội ngũ nhà giáo - yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng giáo dục .
Trọng tâm của đợt thay đổi là việc trao quyền chủ động hơn cho ngành Giáo dục trong quản lý nhân sự và đãi ngộ xứng đáng hơn cho nhà giáo, đồng thời đảm bảo sự đồng bộ, bình đẳng trong hệ thống giáo dục quốc dân .

2. Phân tích chi tiết các thay đổi chính sách và tác động
2.1 Chính sách đãi ngộ nhà giáo: Bước đột phá về lương và phụ cấp
Lương được xếp cao nhất: Lần đầu tiên trong lịch sử, Luật Nhà giáo khẳng định nguyên tắc "Lương của nhà giáo được xếp cao nhất trong hệ thống thang bậc lương hành chính sự nghiệp" . Đây là căn cứ pháp lý quan trọng để Chính phủ ban hành các quy định chi tiết nhằm hiện thực hóa chủ trương này . Theo đề xuất của Bộ GD&ĐT, nếu được thông qua, mức lương mới có thể tăng từ 0,8 đến 3,7 triệu đồng mỗi tháng .
Phụ cấp ưu đãi nghề tăng mạnh và được luật hóa: Chính sách phụ cấp ưu đãi nghề có bước nhảy vọt và được thực hiện theo lộ trình :
- Giai đoạn 2026-2030: Giáo viên mầm non, phổ thông hưởng phụ cấp từ 45% đến 85% tùy khu vực công tác. Nhân viên trường học được hưởng 20% .
- Từ năm 2031: Áp dụng mức chuẩn theo Nghị quyết của Quốc hội: giáo viên mầm non, phổ thông công lập tối thiểu 70%; người làm việc tại vùng đặc biệt khó khăn, dân tộc thiểu số, biên giới, hải đảo hưởng 100%; nhân viên trường học hưởng tối thiểu 30% .

Bảng so sánh dưới đây tóm tắt mức phụ cấp ưu đãi nghề theo lộ trình mới:

Đối Tượng Mức Phụ Cấp Ưu Đãi Nghề (Giai đoạn 2026-2030) Mức Phụ Cấp Ưu Đãi Nghề (Từ 2031)
Giáo viên mầm non, phổ thông (chung) 45% - 85% (tùy khu vực) Tối thiểu 70%
Giáo viên vùng đặc biệt khó khăn Cao nhất trong khung 100%
Nhân viên trường học 20% Tối thiểu 30%
Chế độ nghỉ hưu linh hoạt: Luật Nhà giáo quy định cơ chế nghỉ hưu linh hoạt: giáo viên mầm non có thể nghỉ hưu sớm hơn tối đa 5 năm mà không bị giảm tỷ lệ lương hưu nếu đủ điều kiện; trong khi giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ và nhà giáo trong lĩnh vực đặc thù được nghỉ hưu ở tuổi cao hơn để giữ chân người tài .
Mở rộng chế độ hỗ trợ: Các nhà giáo, cả công lập và ngoài công lập, đều được hưởng các chế độ hỗ trợ về nhà ở công vụ (hoặc tiền thuê nhà) khi công tác ở vùng khó khăn, chăm sóc sức khỏe định kỳ, và đào tạo, bồi dưỡng nghề nghiệp .

2.2 Quản lý nhân sự: Trao quyền chủ động cho ngành giáo dục
Thay đổi thẩm quyền tuyển dụng và điều động: Một thay đổi mang tính đột phá là việc giao quyền chủ động cho ngành Giáo dục. Cụ thể, Giám đốc Sở GD&ĐT có thẩm quyền tuyển dụng, tiếp nhận đối với nhà giáo, cán bộ quản lý từ mầm non đến phổ thông, giáo dục thường xuyên trên địa bàn tỉnh . Chủ tịch UBND cấp xã có thẩm quyền điều động, bổ nhiệm đối với nhân sự trong các cơ sở giáo dục công lập thuộc phạm vi quản lý . Thay đổi này nhằm khắc phục tình trạng thừa thiếu giáo viên cục bộ và tăng tính chủ động, kịp thời của ngành .
Cơ chế dạy liên trường, liên cấp được luật hóa: Lần đầu tiên, Luật Nhà giáo chính thức hóa cơ chế cho phép nhà giáo có thể được điều phối giảng dạy tại nhiều cơ sở giáo dục khác nhau, một giải pháp linh hoạt để tối ưu hóa nguồn nhân lực .

2.3 Chương trình, sách giáo khoa và văn bằng
Thống nhất một bộ sách giáo khoa: Từ năm học 2026-2027, cả nước sẽ sử dụng thống nhất bộ sách giáo khoa "Kết nối tri thức với cuộc sống" của Nhà Xuất bản Giáo dục Việt Nam . Quyết định này dựa trên việc bộ sách đáp ứng đủ các tiêu chí về tính đầy đủ, chất lượng, độ ổn định và khả năng cung ứng . Mục tiêu là đảm bảo sự bình đẳng về cơ hội tiếp cận tri thức, giảm xáo trộn khi học sinh chuyển trường, và tiến tới miễn phí sách giáo khoa vào năm 2030 .
Bãi bỏ bằng tốt nghiệp THCS: Học sinh hoàn thành chương trình THCS sẽ không còn được cấp bằng mà được Hiệu trưởng xác nhận trong học bạ. Bằng tốt nghiệp THPT vẫn được cấp như thông lệ . Thay đổi này phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và thông lệ quốc tế .
Xuất hiện mô hình Trung học nghề: Luật Giáo dục Nghề nghiệp sửa đổi chính thức bổ sung mô hình Trung học nghề, được xác định cùng bậc học với THPT, tích hợp kiến thức phổ thông và đào tạo nghề. Đây là một lựa chọn mới, giúp giảm áp lực cho kỳ thi vào lớp 10 công lập .
2026 01 02 Chinh sach giao duc moi web
3. Lời khuyên hành động cho giáo viên và nhà trường
Để chủ động nắm bắt cơ hội và vượt qua thách thức từ đợt thay đổi này, giáo viên và các nhà trường cần:
Đối với từng giáo viên:
- Chủ động tìm hiểu chính sách: Cần nghiên cứu kỹ các văn bản hướng dẫn chi tiết về lương, phụ cấp (sẽ được Chính phủ và Bộ GDĐT ban hành) để hiểu rõ quyền lợi của mình .
- Linh hoạt và sẵn sàng thích ứng: Mở rộng tư duy với cơ chế dạy liên trường, liên cấp, coi đây là cơ hội để trải nghiệm, chia sẻ chuyên môn và giải quyết vấn đề thiếu giáo viên cục bộ .
- Tập trung nâng cao năng lực chuyên môn: Chất lượng đội ngũ vẫn là trọng tâm của cải cách . Việc thống nhất SGK tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc tập huấn, chia sẻ kinh nghiệm giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu bộ sách này.
Đối với ban giám hiệu và lãnh đạo nhà trường:
- Nắm vững quy trình tuyển dụng, điều động mới: Cần phối hợp chặt chẽ với Phòng, Sở GD&ĐT và chính quyền địa phương để thực hiện đúng và hiệu quả các thủ tục nhân sự mới .
- Tổ chức tập huấn hiệu quả về bộ SGK mới: Cần lên kế hoạch bồi dưỡng, sinh hoạt chuyên môn để toàn thể giáo viên nắm vững tinh thần, nội dung và phương pháp giảng dạy theo bộ sách thống nhất, tránh lối dạy học máy móc, phụ thuộc hoàn toàn vào SGK .
- Tư vấn hướng nghiệp đa dạng: Với sự xuất hiện của mô hình Trung học nghề, nhà trường cần cập nhật thông tin và tư vấn cho học sinh, phụ huynh về con đường học tập mới đầy tiềm năng này .

4. Cảnh báo: Những bất lợi nếu không kịp thời chú ý và thích ứng
Với giáo viên: Nếu thụ động, không chịu tìm hiểu, có thể bỏ lỡ các quyền lợi về lương, phụ cấp hoặc hiểu không đầy đủ. Tâm lý ngại thay đổi, không muốn di chuyển theo cơ chế liên trường có thể khiến giáo viên bỏ lỡ cơ hội phát triển và trở nên thụt lùi so với đồng nghiệp.
Với nhà trường: Nếu lãnh đạo không nắm rõ và vận hành đúng các quy trình tuyển dụng, điều động mới, có thể gây chậm trễ, sai sót trong công tác nhân sự, ảnh hưởng đến hoạt động chuyên môn. Việc tổ chức tập huấn SGK mới một cách hình thức, qua loa sẽ dẫn đến chất lượng giảng dạy không đồng đều, giáo viên lúng túng, và cuối cùng, học sinh là người chịu thiệt.
Với hệ thống: Sự thay đổi này đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa các cấp quản lý. Nếu có sự chồng chéo, thiếu minh bạch hoặc chậm trễ trong ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết, có thể gây tâm lý hoang mang, giảm niềm tin trong đội ngũ nhà giáo, làm giảm hiệu quả của toàn bộ đợt cải cách.

Tổng hợp lời khuyên then chốt

Đối Tượng Hành Động Ưu Tiên Điều Cần Tránh
Giáo Viên 1. Tìm hiểu kỹ chính sách lương, phụ cấp mới.
2. Sẵn sàng tâm thế dạy liên trường, liên cấp.
3. Tích cực học hỏi, làm chủ bộ SGK mới.		 Thụ động, phó mặc; Ngại thay đổi và di chuyển; Dạy học máy móc, lệ thuộc SGK.
Ban Giám Hiệu 1. Nắm vững và thực hiện đúng quy trình nhân sự mới.
2. Tổ chức tập huấn SGK bài bản, thiết thực.
3. Cập nhật và tư vấn về mô hình Trung học nghề.		 Thiếu phối hợp với cơ quan quản lý; Tập huấn hình thức, đối phó; Thiếu định hướng cho học sinh.

 

Kết luận

Năm 2026 mở ra một chương mới đầy kỳ vọng cho giáo dục Việt Nam, với trọng tâm là chăm lo, phát triển đội ngũ nhà giáo và kiến tạo một hệ thống giáo dục đồng bộ, hiện đại. Thành công của những thay đổi mang tính bước ngoặt này phụ thuộc vào sự chủ động, linh hoạt và tinh thần cầu thị của mỗi giáo viên, sự quyết liệt, sáng suốt trong điều hành của các nhà quản lý trường học, và sự phối hợp chặt chẽ, hiệu quả giữa tất cả các cấp quản lý giáo dục. Đây không chỉ là câu chuyện của chính sách, mà còn là câu chuyện của sự sẵn sàng đón nhận và đồng hành của toàn ngành.

Tác giả: tupd2016, Phùng Danh Tú

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây