QUẢN TRỊ GIÁO DỤC STEM TRONG NHÀ TRƯỜNG: TẦM NHÌN CHIẾN LƯỢC VÀ LỘ TRÌNH TRIỂN KHAI

Bài viết này tổng hợp những nội dung quan trọng nhất giúp các nhà quản lý giáo dục có cái nhìn tường minh về bản chất, định hướng và cách thức vận hành giáo dục STEM theo Chương trình GDPT 2018.

1. Hiểu đúng bản chất của Giáo dục STEM

Trong bối cảnh hiện nay, nhiều nhà trường vẫn còn lúng túng giữa việc dạy STEM và dạy các môn khoa học đơn lẻ. Thực tế, bản chất của giáo dục STEM là thúc đẩy giáo dục trong bốn lĩnh vực: Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học.

• Mục tiêu ngắn hạn: Tạo hứng thú, giúp học sinh thấy được ý nghĩa của kiến thức thông qua thực tiễn.

• Mục tiêu dài hạn: Định hướng nghề nghiệp, thu hút học sinh vào các ngành kỹ thuật, công nghệ - những ngành nghề đang thiếu hụt nhân lực chất lượng cao.

Insight quan trọng: Giáo dục STEM không phải là "vét cạn" tất cả học sinh vào ngành kỹ thuật, mà là đảm bảo không bỏ sót những học sinh có năng khiếu, giúp các em tìm đúng sở trường của mình.

2. Giáo dục STEM trong Chương trình GDPT 2018

Chương trình GDPT mới được thiết kế với "độ mở" lớn, tạo điều kiện lý tưởng để triển khai STEM thông qua 7 dấu hiệu nhận biết:

1. Sự hiện diện đầy đủ của các môn học STEM trong khung chương trình.

2. Môn Toán chú trọng tính trải nghiệm và ứng dụng thực tiễn.

3. Nâng cao vị thế môn Tin học và Công nghệ (trở thành môn bắt buộc ở nhiều cấp học).

4. Cấp THPT cho phép học sinh lựa chọn nhóm môn theo định hướng nghề nghiệp.

5. Các chủ đề STEM được tích hợp sẵn trong sách giáo khoa.

6. Hệ thống chuyên đề học tập STEM chuyên sâu ở các lớp cuối cấp.

7. Quyền chủ động của nhà trường trong việc xây dựng kế hoạch giáo dục địa phương.

3. Các mô hình tổ chức triển khai hiệu quả

Tùy vào điều kiện cơ sở vật chất và đội ngũ, nhà trường có thể lựa chọn 3 hình thức tổ chức chính:

4. Quy trình thiết kế bài dạy STEM chuẩn (5 Hoạt động)

Để một bài dạy STEM đi vào thực chất, giáo viên cần tổ chức theo quy trình thiết kế kỹ thuật gồm 5 hoạt động:

1. Xác định vấn đề: Gắn bài học với một tình huống thực tế cần giải quyết.

2. Nghiên cứu & Đề xuất: Học sinh nghiên cứu kiến thức nền (trong sách giáo khoa) để đưa ra giải pháp.

3. Lựa chọn giải pháp: Phản biện và chọn phương án tối ưu nhất.

4. Chế tạo & Thử nghiệm: Hiện thực hóa giải pháp thành mô hình/sản phẩm mẫu.

5. Chia sẻ & Hoàn thiện: Trình bày và điều chỉnh dựa trên kết quả thử nghiệm.

5. Vai trò quản trị của Hiệu trưởng trong thúc đẩy STEM

Để giáo dục STEM không chỉ là "phong trào", nhà quản lý cần tập trung vào 3 trụ cột:

• Phát triển đội ngũ: Đẩy mạnh sinh hoạt chuyên môn dựa trên nghiên cứu bài học. Hãy để giáo viên các môn Toán, Lý, Hóa, Sinh, Công nghệ ngồi lại cùng nhau thiết kế chủ đề.

• Xây dựng Không gian sáng chế (Maker Space): Không nhất thiết phải là phòng Lab hiện đại, đôi khi chỉ cần một góc xưởng với các dụng cụ cơ bản để học sinh được "nhúng tay" vào thực hành.

• Kết nối cộng đồng: Tận dụng nguồn lực từ phụ huynh, các doanh nghiệp địa phương và các trường đại học để hỗ trợ về chuyên gia và thiết bị.

Điểm chính cần nhớ

• STEM là một hành trình, không phải một điểm đến: Đừng quá áp lực về việc phải tạo ra sản phẩm hoàn hảo ngay từ đầu.

• Linh hoạt và nhẹ nhàng: Hãy bắt đầu từ những chủ đề đơn giản, gần gũi với địa phương.

Thông tin về tác giả bài giảng:

PGS.TS Lê Huy Hoàng – Chuyên gia hàng đầu về giáo dục kỹ thuật và STEM, người có đóng góp quan trọng trong việc xây dựng chương trình GDPT 2018.