Hát tên Messi ở Al-Ain: Khi khán đài tranh cử trước giờ bóng lăn

Khoảng phút thứ ba của phần khởi động, khi Cristiano Ronaldo cúi người thực hiện động tác giãn cơ cuối cùng sát đường biên dọc sân Hazza bin Zayed, khán đài phía sau anh đồng loạt cất lên một cái tên không thuộc về anh: "Messi… Messi… Messi". Đó không phải tiếng la ó rời rạc của một nhóm nhỏ. Đó là một bài hát có nhịp, có điệp khúc, có người bắt giọng. Ronaldo nghe thấy. Anh ngẩng lên, xoay người về phía khán đài, đứng yên vài giây rồi vỗ tay. Một tràng vỗ tay đều đặn, chậm rãi, hướng thẳng vào nơi phát ra tiếng hát. Không có cử chỉ khiêu khích, không có phản ứng dữ dội, không có cái chỉ tay quen thuộc. Sadio Mane từ phía bên kia sân đi tới, đứng cạnh đội trưởng của mình, đặt tay lên vai anh. Cảnh đó kéo dài vài chục giây, đủ để trở thành clip lan khắp các nền tảng trong vòng vài giờ. Đó là toàn bộ sự kiện. Một tiếng hát. Một tràng vỗ tay. Một bàn tay đặt lên vai. Ba hành động, không có bóng, không có thẻ, không có bàn thắng, không có một dòng nào của biên bản trọng tài. Vậy mà nó được đóng gói thành tin thể thao với tiêu đề đại ý "bí mật nằm ở Ronaldo". Một chuyện khán đài bị biến thành một bài phân tích. Tôi đọc nó như đọc một bản án không có điều luật nào được viện dẫn. Cần đặt sự việc vào đúng khung. Đây là lượt trận mở màn vòng đấu kiểu Thụy Sĩ của AFC Champions League Elite, thể thức cải tổ của giải cấp câu lạc bộ số một châu Á, nơi mỗi đội chơi một số trận cố định với các đối thủ khác nhau để xác định suất vào vòng loại trực tiếp. Al-Ain tiếp Al-Nassr trên sân nhà tại UAE. Hai thế lực vùng Vịnh gặp nhau ngày khai màn, khi chưa có bảng đấu nào để nói tới, chưa có điểm số nào để bảo vệ, chưa có áp lực xếp hạng nào đè lên vai ai. Ronaldo ra sân với băng đội trưởng Al-Nassr. Mane đá cạnh anh. Và đối thủ không có Messi. Điều đó, nghịch lý thay, chính là hạt nhân của toàn bộ câu chuyện. Khán đài gọi tên một người không có mặt. Họ không hát về Al-Ain. Họ không hát về đội bóng của họ. Họ không hát về một kình địch trên sân cỏ. Họ hát về một cái tên đã thoát khỏi biên giới câu lạc bộ, thoát khỏi biên giới quốc gia, và trở thành thứ có thể được triệu hồi bất cứ lúc nào, ở bất cứ đâu, chỉ để châm vào một người cụ thể. Đây là cuộc chạm trán giữa hai câu lạc bộ, nhưng tiếng hát lại xoay quanh một cá nhân không liên quan đến trận đấu. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu vùng Vịnh nhiều năm, tôi không tin đây là phản ứng tự phát của một nhóm cổ động viên ngẫu hứng. Một điệp khúc đồng thanh kéo dài từ phút khởi động, có khớp nhịp, có người dẫn, thường là sản phẩm của một nhóm có tổ chức. Đó là một nghi thức khán đài, và nghi thức thì luôn có mục đích. Phân tích cho đúng bản chất, đây là một đòn tâm lý thuần túy. Phần khởi động là khoảng thời gian cầu thủ tái lập chuỗi tập trung trước giờ bóng lăn, một quy trình có tính lặp lại, có thứ tự, và dễ bị phá vỡ. Cổ động viên không thể thay đổi kết quả trận đấu bằng tiếng hát, nhưng họ có thể thay đổi trạng thái tinh thần của một cá nhân trong khoảng thời gian ngắn trước khi bóng lăn. Về mặt chi phí, đó là mục tiêu rẻ nhất và dễ đạt nhất mà một khán đài có thể nhắm tới. Nhưng phản ứng của Ronaldo cho thấy đòn đó đã trượt. Vỗ tay là cách đáp trả khó xử lý nhất đối với một khán đài đang khiêu khích. Nó không cho họ thứ họ muốn: một phản ứng giận dữ, một cử chỉ thô, một khoảnh khắc mất kiểm soát có thể cắt thành clip. Nó biến tiếng hát thành một màn trình diễn mà chính người bị nhắm tới đang công nhận. Bất cứ cầu thủ nào từng đối mặt với áp lực khán đài đều biết sự điềm tĩnh công khai là cách phòng thủ rẻ nhất và hiệu quả nhất, dù nó không được ghi vào bất cứ bảng thống kê nào. Vai trò của Mane trong khoảnh khắc đó đáng được ghi nhận riêng. Anh không bị nhắm tới. Tiếng hát dành riêng cho Ronaldo, không phải cho anh. Nhưng anh là người bước tới. Trong bóng đá đỉnh cao, một cầu thủ chủ động đứng cạnh đồng đội khi đồng đội bị khán đài nhắm vào là tín hiệu về sức khỏe phòng thay đồ. Nó cho thấy cấu trúc hỗ trợ giữa các cầu thủ trụ cột vẫn đang vận hành, và ở một đội bóng mà nhân sự được xếp lớp bằng chiến dịch chuyển nhượng lớn, đó không phải chuyện hiển nhiên. Đến đây tôi phải tách cảm xúc khỏi luật lệ. Nếu chỉ dừng ở tầng cảm xúc, câu chuyện này rất đẹp: một đội trưởng già dặn giữ được bình tĩnh, một đồng đội đứng ra bảo vệ. Nhưng câu hỏi mà một người quan sát luật phải đặt ra lại khác: khán đài hát tên một cầu thủ đối phương trong giờ khởi động có cấu thành hành vi vi phạm quy định về ứng xử của cổ động viên hay không? Câu trả lời, dựa trên thông lệ xử lý của Liên đoàn Bóng đá châu Á, gần như chắc chắn là không. Nhóm hành vi bị xử lý ở cấp châu lục thường gồm phân biệt chủng tộc, đốt pháo sáng, ném vật thể, xâm nhập sân hoặc gây rối loạn trật tự. Hát một cái tên không nằm trong nhóm đó. Về mặt kỹ thuật, đây là hành vi khiêu khích bằng lời, nằm ở đáy thang nghiêm trọng, nếu tồn tại một thang như vậy. Nhưng đó chính là vùng xám. Vùng xám không cần ánh sáng, nó cần một trọng tài biết im lặng, chỉ lên tiếng khi đã nắm đủ bằng chứng. Ở đây, bằng chứng là một thực tế trần trụi: điều lệ hiện hành không có điều khoản nào dành cho tình huống này. Đây là điểm mà phần lớn bình luận đã bỏ qua. Người ta tranh luận về việc Ronaldo có bị ảnh hưởng tâm lý hay không. Đó là tranh luận không thể có kết luận, bởi không tồn tại dữ liệu hiệu suất nào cho khoảng thời gian trước trận đấu. Không có cú sút nào bị bỏ lỡ vì tiếng hát. Không có đường chuyền nào bị hỏng vì điệp khúc. Cả câu hỏi đặt sai, và câu trả lời không tồn tại. Thứ đáng bàn hơn là khoảng trống quy định mà sự kiện này phơi ra. Bóng đá đã dựng nên cả một bộ máy luật lệ để phân xử từng pha vào bóng, từng cen-ti-mét việt vị, từng góc máy VAR. Nhưng khi hàng nghìn người phối hợp để chọc tức một cá nhân trong giờ khởi động, không có điều khoản nào được viết ra. Mọi quy định về ứng xử khán đài đều nhắm vào hành vi có thể gây hại về thể chất hoặc đe dọa an ninh. Khiêu khích tinh thần nằm ngoài danh mục, không phải vì nó vô hại, mà vì chưa ai định nghĩa nó. Mỗi quả phạt là một tiền lệ, và mỗi tiền lệ là một án lệ. Nhưng tiền lệ chỉ hình thành khi có người cầm còi và có người làm biên bản. Ở Hazza bin Zayed, không ai làm biên bản cho một tiếng hát. Cũng phải nói thẳng: khả năng Al-Ain bị xử lý ở cấp AFC vì chuyện này gần như bằng không. Các quyết định kỷ luật của AFC được công bố vài ngày sau trận, và theo những tiền lệ đã biết, hành vi khiêu khích bằng lời chưa từng dẫn tới án phạt nào. Nếu ban kỷ luật có nhắc tới, nhiều khả năng đó chỉ là một lời nhắc chung về quản lý khán đài, chứ không phải một mức phạt cụ thể. Điều này dẫn tới một nghịch lý trong cách bóng đá phân loại sai phạm. Một cầu thủ ném băng đội trưởng xuống sân có thể bị phạt tiền. Một cầu thủ chỉ tay vào khán đài có thể nhận thẻ. Nhưng hàng nghìn người đồng thanh chọc tức một người trong giờ khởi động lại không thuộc phạm vi điều chỉnh nào. Sự bất đối xứng đó không phải lỗi của trọng tài. Trọng tài chỉ áp dụng điều lệ đang có, và điều lệ đang có chưa bao giờ dự liệu tới loại hành vi này. Có một biến số khác ít được đề cập: hiệu ứng lan truyền. Khi một khán đài phát hiện ra rằng hát tên đối thủ của một ngôi sao mang lại hiệu quả truyền thông toàn cầu, không tốn một đồng chi phí, không đối mặt rủi ro kỷ luật, thì nghi thức này sẽ được lặp lại. Không phải ở UAE, mà ở mọi nơi có một ngôi sao lớn và một khán đài muốn được lên hình. Cái giá phải trả không nằm ở bảng điểm. Nó nằm ở chỗ hành vi khiêu khích tinh thần dần trở thành một phần mặc định của trải nghiệm xem bóng đá, và khi một hành vi trở thành mặc định, không ai còn buộc phải biện minh cho nó nữa. Điều đáng suy nghĩ không nằm ở câu hỏi Ronaldo có tức giận hay không. Anh đã trả lời bằng một tràng vỗ tay, và câu trả lời đó đủ dứt khoát. Điều đáng suy nghĩ nằm ở chỗ khác: nếu các nghi thức khiêu khích tinh thần ngày càng được tổ chức bài bản hơn, thì một ngày nào đó bóng đá sẽ phải viết ra điều khoản cho nó, hoặc chấp nhận rằng tồn tại một vùng mà luật pháp chọn im lặng.